6 faktów o karnawale w Wenecji

Karnawał w Wenecji (Il Carnevale di Venezia) to jeden z najbardziej tradycyjnych i najbardziej znanych festiwali na świecie. Na kilka dni każdego roku całe miasto zmienia się w wielką barwną scenę, na której swoją sztukę prezentują aktorzy z całego świata. Przebrany tłum płynie ulicami Wenecji z pieśnią na ustach. To niekończąca się zabawa. Pochwała dla życia. Uczestniczą w nim zarówno rodowici Wenecjanie, jak i przybysze z całej Europy, a nawet świata. Trzeba przyznać, że jest na co patrzeć i co wspominać. Jakie były początki karnawału?

Historia weneckiego karnawału

Karnawał odbywa się co roku zimą. Data jego organizacji jest zmienna, gdyż jest związana z Wielkanocą. Wielka zabawa startuje 10 dni przed Środą Popielcową.

A co oznacza słowo karnawał (il Carnivale)? Według jednej z interpretacji pochodzenia tego słowa należy szukać w słowach carne (mięso) i vale (z dala lub nabierać siły), co można odczytywać jako ostatnie spożycie mięsa / ostatnia mięsna biesiada przed Wielkim Postem. Według innych teorii karnawał wywodzi się z wierzeń pogańskich, a nawet związana jest z obchodzonym w starożytności świętem ku czci Saturna – boga rolnictwa.

Najstarsza pisemna wzmianka o karnawale w Wenecji pochodzi z 1268 roku wraz z informacjami o noszeniu masek. Nie zawsze jednak były one dozwolone. Początkowo zabraniano noszenia kostiumów poza okresem zabawy, który ograniczono do kliku tygodni w roku.

Jak można się domyślić, maski były wykorzystywane przez ludzi także w niecnych celach. W wieku XV Wenecja nazywana była „kloaką Europy”. Szczególnie kościół sprzeciwiał się powszechnym praktykom i bezeceństwom. Oczywiście nie przeszkadzało to samym duchownym przebierać się i zakładać maski aby odwiedzać Wenecję w celach na pewno dalekich od głoszonych tez.

W czasach świetności tj. w XVI wieku wydarzeniu towarzyszyły bale maskowe, spektakle uliczne, występy akrobatów oraz grajków, a także pokazy z udziałem zwierząt. W tym czasie kwitł także uliczny handel – sprzedawano cenne tkaniny ze Wschodu, przyprawy i owoce.

Granica panującej rozpusty została jednak przekroczona i dekretem z 1603 r. wprowadzono obostrzenia. Zabroniono na przykład mężczyznom przebrania się za kobiety i odwiedzania zakonnic w żeńskich klasztorach. Zakazano także noszenia ostrych przedmiotów pod kostiumem, które mogły powodować obrażenia u innych osób. Nie można było wchodzić w przebraniu do kościołów, kasyn i restauracji.

Za naruszenie zakazów nakładano bardzo surowe kary i grzywny – mężczyznom groziły 2 lata więzienia i grzywna w wysokości 500 lirów, natomiast kobiety były narażone dodatkowo na publiczne ośmieszenie na placu św. Marka i wygnanie z Wenecji na okres czterech lat.

W XVIII wieku za panowania króla Austrii, kiedy przestała istnieć Republika Wenecka, karnawał został całkowicie zakazany.

Zakaz organizowania imprezy został podtrzymany także po zdobyciu Wenecji przez Napoleona (koniec XVIII wieku). Obawiał się on, że karnawał może sprzyjać rozruchom społecznym i manifestacjom i może dojść do buntu mieszkańców przeciw najeźdźcy.

Festiwal został przywrócony dopiero w 1979 roku, a wraz z nim powróciło wiele oryginalnych tradycji karnawałowych. A jakich?

Maska  – symbol karnawału

Jednym z najbardziej charakterystycznych i znanych na całym świecie symboli weneckiego karnawału jest kolorowa, wyróżniająca się, oryginalna maska. Kiedyś przygotowywana specjalnie na karnawał, teraz spotkasz ją w każdym weneckim sklepie.

Te najwyższej jakości – oryginalne ale także droższe dostaniesz w specjalnych warsztatach – manufakturach. Co ważne, producenci masek cieszą się ogromnym szacunkiem jako rzemieślnicy. Niektóre weneckie rodziny dziedziczą maski oraz kostiumy, które przekazują sobie z pokolenia na pokolenie, co z dumą podkreślają.

Maski specjalnie przeznaczone do wykorzystania w okresie karnawału przygotowuje się z porcelany, gipsu lub gazy. To nie tylko przyciągające oko kolory, ale też dodatki: koraliki, pióra, tkaniny, czy koronki. Mają szczelnie zakryć twarz, ale muszą być na tyle łatwe do ściągnięcia, aby ułatwić spożywanie posiłków, czyli to, co przy zabawie najważniejsze.

Maski karnawałowe

Dlaczego akurat maska? Odpowiedź jest prosta. Dawniej w Wenecji mieszkało dużo mniej ludzi niż teraz i wszyscy się dobrze znali. Noszenie masek dawało anonimowość (szczególnie w czasach kiedy rozwiązłość i wszelkiego rodzaju wybryki były powszechne) i sprzyjało tajemniczej aurze. Bogate damy flirtowały i romansowały na potęgę, kryjąc twarz za maską. Bogata szlachta mieszała się z plebsem. Puszczały wszelkie hamulce, a hulankom i swawolom nie było końca. Maski nosili i biedni i bogaci. Zapewniały one równość klas.

Tradycyjne maski, które są ubierane na karnawał wywodzą się z teatru Commedie dell´Arte i pantomimy ulicznej, w której występowali aktorzy w charakterystycznych kostiumach.

Najpopularniejsze maski weneckiego karnawału

Colombina – maska zdobiona złotem lub srebrem, często też piórami, która zakrywała tylko górną część twarzy oraz nos.

Arlecchino – maska pierwotnie była produkowana z drzewa lub skóry. To prosta maska w czarnym kolorze z płaskim, małpim nosem. Ma przedstawiać prostaka lub niewolnika. Do maski zakłada się strój, zszyty z kolorowych trójkątów czyli łat, typowy dla tej postaci w teatrze Commedia dell’Arte.

Pantalone – przedstawia zamyślonego i zadufanego w sobie starca z długim wydatnym nosem i skośnymi oczami.

Bauta – kwadratowa maska zakrywająca całą twarz. Nie ma w niej otworu na usta, a dolna część jest odchylona. Nosi się do niej trójkątny kapelusz i płaszcz. 

Volto – biała maska przedstawiająca twarz bez wyrazu. Dopełniana zazwyczaj trójkątnym kapeluszem z piórami i czarnym płaszczem. Najprawdopodobniej przedstawia ducha.

Gnaga – maska noszona kiedyś przez mężczyzn przebranych za kobiety. Popularna była wśród homoseksualistów. Jest to maska o kocim kształcie ze sterczącymi uszami.

Jednym z najbardziej znanych kształtów masek (choć nie koniecznie jest to wzór typowo karnawałowy) jest maska medyka Dottore – zazwyczaj czarna z długim zakrzywionym na końcu nosem przypominającym dziób. Nie zawsze jednak maska ta kojarzyła się pozytywnie i była przedmiotem karnawałowego szaleństwa. W czasach zaraz i epidemii maski takie były noszone przez lekarzy. W końcowej części dzioba umieszczano pachnące zioła i materiał nasączony octem, które miały chronić przed zarażeniem się chorobą i oczyścić  powietrze. Do maski doktora zakładało się długą czarną peleryną sięgającą stóp, rękawiczki i czarny kapelusz.

Najpopularniejsze maski karnawałowe

Tradycyjne karnawałowe kostiumy

Podobnie do tradycji noszenia masek, sprawa ma się jeśli chodzi o stroje karnawałowe. Im bardziej rzucający się w oczy, czyli kolorowy, bogato i misternie ozdobiony, bardziej fantazyjny, tym lepiej. A wszystko po to, aby przyciągnąć uwagę i wygrać w konkursie na najpiękniejszą maskę i strój imprezy.

Spośród weneckich kostiumów z XVIII wieku najbardziej tradycyjny to stój weneckiej damy, który składał się z długiej, szerokiej i zdobnej spódnicy. Do tego w parze zakładano płaszcz oraz nakrycie głowy.

Kolejnym popularnym i jednym ze starszych jest przebranie Bauta, którego maska nazywana jest także upiorem – “larva”. To biała maska, z wyrazistymi liniami. Do tego zakłada się ciemną pelerynę i czarny kapelusz.

Kobiety najczęściej wybierały przebranie o nazwie Moretta. Składało się ono z małej, owalnej i zazwyczaj aksamitnej albo atłasowej maski oraz wykwintnej sukni. Co ciekawe motywem przewodnim tego przebrania była cisza. Stąd jego miano „przebranie nieme”. Maska nie miała zapięcia. Trzeba ją „przymocować” do twarzy za pomocą montowanego od środka guziczka, który ściskano… zębami. Dlatego uniemożliwiała mówienie.

Przebrania karnawałowe

Lot Anioła

Lot Anioła (Il Volo dell’Angelo) wykonuje akrobata (przeważnie płci żeńskiej), który zjeżdża na linie z wieży dzwonnicy na placu św. Marka. Widowisko to nawiązuje niewątpliwie do pokazów artystów cyrkowych i jest swoistym otwarciem weneckiego karnawału. Tradycja ta sięga 1548 roku, kiedy jeden z artystów wspiął się na dach rzeczonej dzwonnicy, a stamtąd na linach „przeleciał” aż do trybuny Pałacu Dożów.

Nieodzownym elementem w tym dniu są pokazy sztucznych ogni oraz „orszak” gondolierów płynących kanałem Cannaregio. Częścią dzisiejszego karnawału są także tradycyjne przedstawienia nazywane Commedia dell´Arte, które odbywają się zarówno w teatrach, jak i bezpośrednio na ulicach miasta. 

Festa delle Marie – najpiękniejsza wenecjanka

Festa delle Marie związana jest z pewną legendą. W X wieku w katedrze San Pietro di Castello miał odbyć się ślub kilkunastu par młodych. W trakcie ceremonii piraci z Istrii porwali dwanaście panien młodych. Mieszkańcy odnaleźli uciekinierów i uwolnili panny. Na pamiątkę tych wydarzeń, doża ustanowił święto Marii.

Od tamtej pory, co roku w trakcie karnawału odbywała się uroczysta parada dwunastu najpiękniejszych panien wybieranych z ludu, przyodzianych w tradycyjne weneckie stroje. Doża ofiarował im posag ufundowany przez państwo oraz bogate rody.

Obecnie na placu św. Marka odbywa się pochód z udziałem najpiękniejszych wenecjanek w kostiumach z epoki, który połączony jest z konkursem piękności – Maria del Carnevale.

W tym roku odbędzie się wybór najpiękniejszej anno domini 2020, gdyż ostatnia impreza została przerwana z powodu koronawirusa. Zdjęcia i informacje o kandydatkach prezentowane są na oficjalnym fanpage festiwalu.

Tradycyjne karnawałowe przekąski

W trakcie karnawału w Wenecji spotkasz przeważnie słodkości. Co zatem polecają weneckie cukiernie?

Frittelle, zwane też „fritole” zrobione z jajek, mąki i cukru; po wypieczeniu posypane cukrem pudrem. Znajdziesz frittelle z: rodzynkami, a także z kremem, dżemem, miodem, czy nawet z nutellą. Wyglądają jak małe pączki.

Castagnole to mini frittelli.

Galani, występują w różnych postaciach i noszą przez to odmienne nazwy, takie jak: chiacchiere, bugie, sossole, crostoli, risole itd. – zrobione z ciasta francuskiego i smażone na głębokim tłuszczu. Podawane z cukrem pudrem. Przypominają nasze rodzime faworki.

W okresie karnawału w Wenecji można także zjeść malutkie przystawki (podobne do tapas) nazywane cicchetti. Mogą to być nieduże kanapki, owoce morza, faszerowane jajka, kawałki mięsa. Cicchetti sprzedawane są na specjalnie przygotowanych w tym celu straganach. Można na nich także spróbować różnego rodzaju win.

Jeśli masz jakiekolwiek pytania, wątpliwości albo jeśli Twoim zdaniem o czymś zapomniałam, napisz w komentarzu.

Pamiętaj czekam na Ciebie na moim fanpage’u – Moje włoskie wakacje. Zapraszam także do dołączenia do facebookowej grupy Włoskie klimaty dla wszystkich miłośników Italii.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *